Het aantal mensen dat wereldwijd gedwongen op de vlucht slaat, is voor het eerst in tien jaar gedaald, maar de werkelijke situatie is complexer. Dit blijkt uit het rapport Global Trends 2025 van de VN-vluchtelingenorganisatie ( UNHCR ) over gedwongen ontheemding , dat afgelopen donderdag werd gepresenteerd door Hoge Commissaris Barham Salih.
De cijfers lijken op het eerste gezicht bemoedigend: 5,4 miljoen mensen zijn in 2025 op de vlucht geslagen voor geweld en vervolging, een lichte verbetering. Bovendien hebben bijna 46.000 staatlozen vorig jaar het staatsburgerschap verkregen in 24 landen.
Maar het meest opvallende cijfer is dat van de terugkeer: 14,7 miljoen ontheemden keerden terug naar hun regio of land van herkomst, waaronder 4,4 miljoen vluchtelingen en 10,3 miljoen intern ontheemden. Afghanistan, Sudan en Syrië kenden de grootste terugkeerbewegingen . De waarschuwing is echter duidelijk: veel van deze terugkeer vond plaats onder druk en naar plaatsen waar de omstandigheden precair zijn.
Een ballingschap die een leven lang duurt
Het meest schrijnende aspect van de crisis is de situatie van vluchtelingen die al jarenlang in ballingschap vastzitten. Het rapport onthult dat 70% van de vluchtelingen in een situatie van langdurige ontheemding leeft , velen van hen onder de armoedegrens, afhankelijk van humanitaire hulp die hen in staat stelt te overleven, maar hen geen controle over hun leven teruggeeft.
"Voor te veel vluchtelingen begint ontheemding als een reddingslijn, maar duurt het een leven lang", aldus Salih. "Humanitaire hulp redt levens, maar het is niet het einddoel en stelt vluchtelingen niet in staat om actief hun eigen toekomst vorm te geven. We hebben een paradigmaverschuiving nodig die een nieuw gevoel van hoop en kansen creëert voor mensen die oorlog en vervolging ontvluchten."
Een ambitieus en meetbaar doel voor 2035.
Geconfronteerd met deze realiteit heeft UNHCR een ongekend initiatief gelanceerd: het aantal vluchtelingen dat langdurig ontheemd is en afhankelijk is van humanitaire hulp, in het komende decennium meer dan halveren . De focus ligt op lage- en middeninkomenslanden, waar de meeste vluchtelingen zich bevinden (68% van het totaal).
Om dit te bereiken, stelt Salih drie wegen voor. De eerste is het versterken van vrijwillige terugkeer naar het land van herkomst, wat vereist dat de conflicten die tot ontheemding leiden, worden opgelost. De tweede is het integreren van vluchtelingen in de nationale systemen van gastlanden – onderwijs, gezondheidszorg, financiële dienstverlening en arbeidsmarkt – zodat ze zelf inkomsten kunnen genereren en kunnen bijdragen aan de lokale economie. De derde is het uitbreiden van oplossingen in het buitenland, zoals hervestiging voor de meest kwetsbaren, gezinshereniging en toegang tot werkvergunningen en beurzen.
De meetbare doelstelling geldt met name voor het tweede traject: in gastlanden met lage en middeninkomens, waar de meeste vluchtelingen zich bevinden, streeft UNHCR ernaar ervoor te zorgen dat hun zelf gegenereerde inkomen (exclusief humanitaire hulp) de nationale armoedegrens bereikt. Met andere woorden, dat ze in waardigheid kunnen leven zonder afhankelijk te zijn van hulp.
De tegenslag bij de herhuisvesting
Juist op dit laatste punt onthult het rapport een zorgwekkende trend. Het aantal mensen dat via hervestigings- of sponsorprogramma's arriveert, is in 2025 met meer dan 50% gedaald tot slechts 81.800. De kloof tussen beschikbare plaatsen en de werkelijke behoefte blijft groter worden.
“ Asiel en bescherming redden levens en staan niet ter discussie , maar we kunnen geen toekomst accepteren waarin miljoenen vluchtelingen jaren of decennia lang vastzitten zonder reële vooruitzichten op een nieuw leven”, concludeerde Salih. “Nu hebben we een ambitieus, haalbaar en meetbaar doel om zelfredzaamheid te bevorderen en de levens van miljoenen mensen te veranderen.”