In het noorden van Kenia speurt een herder de hemel af naar regen die maar niet komt. Het gras dat zijn dieren nodig hebben, slinkt met de dag.
Hij is niet de enige. Van de savannes van Afrika tot de met zout bedekte vlaktes van Centraal-Azië herhaalt hetzelfde verhaal zich voor miljoenen mensen die afhankelijk zijn van land waar velen misschien nooit aan denken: graslanden.
Wat zijn graslanden en waarom zouden we ons erom moeten bekommeren?
Graslanden, die op elk continent behalve Antarctica voorkomen, zijn prairies, struikgewassen en droge gebieden die niet op de traditionele manier worden bewerkt, maar desalniettemin een essentieel onderdeel vormen van het wereldwijde voedselsysteem.
- Twee miljard mensen zijn voor hun voedsel, hun vee en hun levensonderhoud van hen afhankelijk.
- Ze leveren bijna 70% van het wereldwijde veevoer.
- Tot wel 40% van de soorten is echter al aangetast of dreigt te verdwijnen, als gevolg van droogte, overbegrazing en jarenlange verwaarlozing.
Wanneer een weiland achteruitgaat, is dat geen abstract milieuverlies. Het is een kudde vee van een gezin die niets meer te eten heeft, een markt met minder dieren om te verkopen, de voedselvoorziening van een gemeenschap die in de praktijk afbrokkelt.
Drie landen, één waarschuwingssignaal.
Botswana
Graslanden bedekken een groot deel van dit Zuid-Afrikaanse land en vormen de basis van de economie, van de rundvleesexport tot het safaritoerisme. Tot voor kort gaf een nationale ecosysteembeoordeling geen volledig beeld van de toestand ervan.
De bevindingen waren ontmoedigend : graslanden krimpen door de verspreiding van invasieve plantensoorten en droogtes komen steeds vaker en heviger voor, waardoor het land minder tijd heeft om te herstellen.
Het is bemoedigend dat uit de evaluatie is gebleken dat graslanden het beter doen waar traditioneel en gemeenschapsgericht landbeheer sterk aanwezig is: een bevestiging dat lokale kennis een waardevolle troef is, en geen bijzaak.
Kazachstan
Het Aralmeer, ooit het op vier na grootste meer ter wereld, in Centraal-Azië, is grotendeels verdwenen en heeft een zoutwoestijn van 5,4 miljoen hectare achtergelaten.
In de aangrenzende regio Kyzylorda is meer dan 80% van de graslanden inmiddels aangetast en giftig stof voert zout duizenden kilometers ver mee.
Het is een treffend voorbeeld van hoe een milieuramp op één plek het land en de bestaansmiddelen ver daarbuiten kan aantasten.
Kenia
Het district Marsabit in het noorden van Kenia is de thuisbasis van de Chalbi-woestijn. Satellietbeelden die teruggaan tot 1990 laten zien hoe de graslanden geleidelijk veranderen in onvruchtbaar land, en naar verwachting zal de woestijn binnen enkele decennia in omvang verdubbelen als er niets wordt gedaan, waardoor de weiden waarop generaties van herdersgemeenschappen afhankelijk zijn, zullen verdwijnen.
Wat wordt eraan gedaan?
In alle drie landen volgt de aanpak een vergelijkbaar en hoopvol patroon: een combinatie van betrouwbare gegevens met de kennis van de mensen die op het land wonen.
- Botswana Het land heeft zijn nationale ecosysteembeoordeling opgesteld met meer dan 2000 medewerkers, waaronder overheidsinstanties, onderzoekers en dragers van traditionele kennis, en zo een onderbouwde basis gecreëerd die richting kan geven aan toekomstig landbeleid.
- Kazachstan Hij gaf opdracht tot een gedetailleerde studie naar de verbanden tussen klimaat, land en water. Deze studie vormt nu de basis voor plannen voor het herstel van weilanden en irrigatie, evenals voor een programma om saxaulbomen opnieuw aan te planten op de droge zeebodem. Dit gebied beslaat al 337.000 hectare en moet in 2030 1,1 miljoen hectare beslaan.
- Kenia Het project combineerde 33 jaar aan satellietgegevens met de kennis van inheemse ouderen die zich herinnerden hoe het landschap er in hun kindertijd en jeugd uitzag. Dit heeft geholpen bij de implementatie van praktische oplossingen: een waterkering in Kalacha, proefpercelen voor vegetatieherstel en trainingen zodat gemeenschappen zelf veranderingen kunnen monitoren.
De conclusie
Wat deze landschappen, die duizenden kilometers van elkaar verwijderd liggen, verbindt, is een simpele les: herstel werkt wanneer mensen hun eigen kennis en ervaringen weerspiegeld zien in de oplossing . Data alleen zullen geen fortuin besparen; vertrouwen, betrokkenheid en geleefde ervaring wel.
Voor de herder die de hemel nauwlettend in de gaten houdt, kan die combinatie het verschil betekenen tussen een kudde die overleeft en een die dat niet doet.
Op weg naar Ulaanbaatar
De uitdagingen waar graslanden voor staan, zullen worden besproken tijdens een VN-conferentie over woestijnvorming die vanaf 17 augustus in Ulaanbaatar, Mongolië, wordt gehouden.
Het Ecosystem Services and Biodiversity Network (BES-Net) is een van de belangrijkste initiatieven van het Ontwikkelingsprogramma van de Verenigde Naties ( UNDP ) 'Promise for Nature', dat zich richt op het versterken van de inspanningen om de planeet te beschermen en te herstellen.
*Ana Costiniu werkt voor het Ontwikkelingsprogramma van de Verenigde Naties.