Tijd is van essentieel belang. In New York plaatste de secretaris-generaal van de VN de ebolacrisis in de Democratische Republiek Congo (DRC) centraal tijdens een persconferentie en gaf een onomwonden diagnose.
"Dit is de snelstgroeiende epidemie die ooit is geregistreerd," herinnerde António Guterres de aanwezige journalisten tijdens een persconferentie. "Ze verspreidt zich sneller en breder dan de maatregelen die zijn ontworpen om haar in te dammen. Maar ze kan gestopt worden."
Op 25 augustus waren er in de Democratische Republiek Congo 5713 bevestigde gevallen en 2744 doden als gevolg van de ziekte. Er worden nu wekelijks ongeveer 500 nieuwe infecties gemeld, waarbij vrouwen en kinderen het zwaarst getroffen zijn. De epidemie is de grootste die ooit in het land is geregistreerd.
De paradox is dat de middelen om ebola te bestrijden bekend zijn. Opsporing en isolatie van zieken, epidemiologische surveillance, behandeling, veilige begrafenissen: de instrumenten om de overdracht te onderbreken bestaan.
"We weten hoe we Ebola kunnen indammen, hoe we de verspreiding kunnen stoppen en hoe we levens kunnen redden," benadrukte de hoge functionaris. Maar volgens hem moeten we ook "een ander virus" bestrijden: "het virus van onverschilligheid."
Bronnen voor "weken, niet maanden"
Deze onverschilligheid vertaalt zich allereerst in een gebrek aan middelen. Het humanitaire plan van 2130 miljard dollar dat is gepresenteerd om de crisis aan te pakken, is slechts voor 48% gefinancierd, ondanks, volgens Guterres, een aanzienlijke bijdrage van de Verenigde Staten. De VN heeft meer dan 80 miljoen dollar gemobiliseerd via haar gemeenschappelijke fondsen, maar de beschikbare middelen zullen de operaties slechts "weken, niet maanden " laten voortduren .
De secretaris-generaal roept daarom op tot een extra bedrag van 1100 miljard dollar. "Zonder extra financiering zullen essentiële operaties zonder geld komen te zitten, juist op het moment dat ze hun capaciteit moeten vergroten", waarschuwde hij.
Geld is echter slechts een deel van het probleem. Ebola verspreidt zich in een regio waar decennia van conflicten hele bevolkingsgroepen hebben verdreven en de gezondheidszorginfrastructuur hebben verzwakt. Alleen al in de provincie Ituri zijn in 30 jaar tijd een miljoen mensen ontheemd geraakt. Meer dan 12 miljoen mensen in de regio hebben humanitaire hulp en bescherming nodig.
De onveiligheid belemmert de hulpverlening direct. Meer dan 40 zorgprofessionals zijn om het leven gekomen , terwijl behandelcentra en ambulances zijn aangevallen. Humanitaire teams moeten tegelijkertijd het virus en het geweld bestrijden, terwijl sommige gemeenschappen moeilijk bereikbaar blijven.
Ondanks de omvang van de crisis zijn er enkele tekenen van verbetering. Woensdag zei Marie Roseline Belizaire, directeur noodsituaties voor Afrika bij de WHO , dat de verspreidingssnelheid was afgenomen, hoewel deze nog niet was omgekeerd.
"De verspreiding is vertraagd, maar de epidemische curve is nog niet afgevlakt", verklaarde hij. In totaal zijn 58 gezondheidszones in zes provincies nog steeds getroffen.
Uganda slaagt erin de verspreiding te stoppen.
Het contrast met Oeganda is opvallend. Op donderdag kondigden de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) en de Afrikaanse Centra voor Ziektebestrijding en -preventie (Africa CDC) het einde van de epidemie in het land aan, na 42 dagen zonder nieuwe bevestigde gevallen sinds de laatste patiënt op 16 juli uit het ziekenhuis werd ontslagen .
In Oeganda zijn sinds het begin van de epidemie op 15 mei 20 gevallen geregistreerd: 15 geïmporteerd uit de Democratische Republiek Congo en vijf lokaal overgedragen onder contactpersonen en zorgverleners. Twee patiënten zijn overleden en 18 zijn hersteld. Meer dan 800 contactpersonen zijn geïdentificeerd en worden gemonitord.
Voor de WHO toont dit resultaat aan dat nauwlettend toezicht, vroege opsporing en mobilisatie van de gemeenschap de transmissieketens kunnen doorbreken. Maar het onderstreept ook de moeilijkheid om deze strategie te repliceren in Oost-DRC, waar oorlog en bevolkingsverplaatsing de toegang tot patiënten aanzienlijk bemoeilijken.
De dreiging blijft regionaal van aard. De Congo-rivier en belangrijke transportroutes verbinden miljoenen mensen en gemeenschappen. De VN versterkt de paraatheid en de coördinatie met Zuid-Soedan en de Centraal-Afrikaanse Republiek, terwijl de WHO blijft adviseren om geen beperkingen op reizen en handel in te stellen.
" We zullen pas veilig zijn als de overdracht overal gestopt is ," vat Jean Kaseya, directeur-generaal van het Africa CDC, samen.
Voor António Guterres is het obstakel niet langer de beschikbare kennis, maar de wil om die op de noodzakelijke schaal in te zetten. "De wereld beschikt over de kennis, de middelen en de hulpbronnen die nodig zijn om deze epidemie te stoppen", verklaarde hij. Er moet actie worden ondernomen, waarschuwde hij, voordat de kosten "dodelijk, moeilijker en hoger" worden.